درود عزیز دل  فرهیخته ی گرامی تشکر می کنم از شما و دیگر مهربانان گروه 
به دلیل کمبود وقت و ضعف دانش از نقد همه ی ابیات و نکات صرفه نظر می کنم تنها چند مورد را عرض می کنم در مورد مصراع اول معروف است که از یزید پسر معاویه است مثل اینکه این قول اشتباه را برای اولین بار سودی شارح معروف رواج داده است 
... عده ای باور  دارند که  جناب حافظ این مصراع را از چند مصراع عربی سعدی بیرون کشیده است (رجوع شود به شعر :به پایان آمد این دفتر حکایت همچنان باقیست) 
خطیب رهبر دراین مورد مطالبی جالبی را در مقدمه نسخه ی خود گرداوری کرده است به هر حال بحث الها م از یزید منتفی است در اشعار منسوب به یزید چنین مصراع و یا بیتی مشاهده نشده به جزقول های بدون سند در بعضی از تذکره و اشعار شاعرانی که دراین چند قرن اخیر نوشته و یا سروده شده بی گمان دوستان اطلاع دارند عبور می کنم ...
البته به نظر می رسد  حافظ از امیر خسرو دهلوی(وفات ۷۲۵قمری) الها م مستقیم گرفته باشدلذا جناب حافظ مصراع امیر خسرو را در مقام تضمین آورده است :
شراب لعل باشد قوت جانها قوت دلها
الا یا ایها الساقی ادر کاسا و ناولها .
البته این بحث انقدرها اهمیت ندارد اما چون عده ی زیادی بیش از حد بر این مورد تاکید می کنند پیش خود گفتم خوب است چند خطی وقت شریف نقد را بگیرم ...
بنده بحثی روی تک بیت ها ندارم به قدر کافی شارحان بحث کرده اند البته اختلاف نظرها همواره وجود داشته و خواهد داشت چند خطی از حرکت عمودی این غزل می نویسم باشد که از این حقیر (منصور توکلی )به یادگار بماند ...
یکی از شاخصه های مهم غزل حافظ بحث ایهام تناسب است در بخش حرکت افقی (تک بیت) به اثبات نظر اکثریت بدیع شناسان قرار گرفته است اما در بخش عمودی هنوز اطلاع رسانی لازم صورت نگرفته گمان می کنم  تا به امروزچند مقاله با مثالهای اندک و توضیحات ناقص در این مورد نوشته شده باشدبرای شروع خوب است بایستی تحقیقات وسیعت تر شود... 
 مورفیم سازی یکی از شاخصه های غزل حافظ است در بخش افقی این مورد قابل اثبات است 
بر در ارباب بی مروت دنیا
چند نشینی که خواجه کی به در آید.
باب منتزع از ارباب با در ایهام تناسب از نوع ترجمه دارد .ویا دراین بیت
زبس که شد دل حافظ رمیده از همه کس
کنون زحلقه ی زلفت بدر نمی آید 
بین حلقه و در منتزع از بدر نمی آید 
ایهام تناسب لحاظ شده است توجه شود ایجاد روابط متعدد بین کلمات در غزل حافظ گاه منجر به انتزاع بخش معنا دار یک کلمه و یا جمله است که با بخشهای دیگر رابطه ی ایهام تناسبی و یا بر پایه ی تناسب ایجاد می کند 
مثالهای بسیار زیادی می توان به عنوان شاهد از غزلیات حافظ آورد و اثبات نمود مورفیم سازی ملکه ی ذهن حافظ بود مثالهای آن نیز در نوشته ی بدیع نویسان معاصر(سیروس شمیسا) مشاهده می شود اما در بخش مورفیم سازی های عمودی بنده مطالب و یا مقاله ای ندیدم گمان می کنم جناب حافظ در این غزل به این تکنیک اگاهانه توجه داشته است 
مشک منتزع از مشکلها در بیت اول بانافه بیت دوم رابطه ی  ایهام تناسبی دارد و همین طور
بند منتزع از بربندید بیت سوم با جعد(موهای مانند زنجیر بافته شده) بیت دوم ایهام تناسب دارد مطابق مضامین سنتی   معشوق با موهای زنجیر وار خود دل عاشق را می ربایدو در بند می کند 
منزل جانان همان زلف و گیسوان زنجیر وار(مجعد) معشوق است برای درک این مضمون بایستی به روابط بینا متنی توجه داشت عاشق دوست دارد در آنجا جا خوش کند اما معشوق در نهایت عاشق را بیرون می کند و از خود می راند... البته هیچ کدام از این معانی تحت الفظی نیستند و به طور مستقیم به دلالت نمی رسند بلکه در لایه های  زیرین متن قرار دارند در هرصورت حرکت عمودی در غزلیات حافظ شکل خاصی دارد عده ای ارتباط ابیات را به طور کامل انکار کرده اند به هرحال از نظر این حقیر همان طوری که ایهام تناسب های افقی یکی از شاخصه های اصلی غزل حافظ است ایهام تناسب عمودی نیز در دستور کار جناب حافظ قرار داشته   ...
معروف است که در غزلیات حافظ باب برداشت های آزادانه باز است این سخن صحیح  است اما گاهی ضعف دانش و آشنا نبودن با روشها و صناعات عامل اصلی برداشت های مختلف می شود 


✋🌹

در گروه تلگرامی هم نویسی نوشته شد ۲/ ۴/ ۱۴۰۰

#منصور_توکلی


http://Www.naghdpoem.blogfa.com
 @naghdnamehhh